Partnerem serwisu jest firma M.K.Szuster

Nowe Miasto Lubawskie: Kino i kawiarnia w kościelnym wnętrzu

2015-05-14 12:15:52 (ost. akt: 2015-05-14 12:06:32)
Widok obecny na rynek i dawny kościół

Widok obecny na rynek i dawny kościół

Autor zdjęcia: Ze zbiorów autorów

Na środku rynku w Nowym Mieście Lubawskim stoi budynek przypominający swą bryłą kościół. Jednak we wnętrzu budowli z cebulastą wieżą nie spotkamy prawie niczego, co świadczyłoby o sakralnej przeszłości zabudowania.

Niektórzy zwiedzający Nowe Miasto dziwią się, że jest tam restauracja i sala kinowa, a przy wejściu czynna jest też informacja turystyczna. Wszak budowla przypomina kościół. Rzeczywiście, niegdyś mieścił się tu kościół ewangelicki. Oto jego krótka historia.
Luteranizm pojawił się w Polsce w latach dwudziestych XVI wieku i zyskał zwolenników głównie wśród niemieckiej ludności miast Prus Królewskich, Wielkopolski oraz Śląska. Ewangeliccy protestanci, których jedynym źródłem wiary była Biblia, rozwinęli swoją działalność także na terenach nowomiejskich, głównie po I rozbiorze Polski w roku 1772, w wyniku wpływu ludności ewangelickiej z zachodu. Utworzono wówczas pierwszą gminę ewangelicką, nad którą początkowo opiekę sprawowali proboszczowie ewangeliccy z Lipna i Rudzienic. Nabożeństwa odbywały się w domach prywatnych, m.in. u burmistrza o nazwisku Borowic, podpułkownika von Timpinga, komendanta ówczesnego garnizonu. W 1789 roku nabożeństwa odprawiano w szkole, a w latach 1778-1790 również w kaplicy zamkowej w Bratianie.
Ewangelicka gmina w Nowym Mieście w dniu 12 września 1797 roku zadeklarowała przyłączenie się do gminy w Lubawie i podporządkowała się przepisom kościelnym w Lubawie, co w początku listopada 1798 roku zatwierdzone zostało rozporządzeniem królewskim.

W miejsce ratusza kościół


Dokładnie 27 lipca 1825 roku położony został kamień węgielny pod budowę kościoła ewangelickiego na środku nowomiejskiego rynku, w miejscu gdzie do roku 1800 stał ratusz. Uroczyste poświęcenie nowego kościoła nastąpiło 9 grudnia 1827 roku. Do 1852 roku kościół nowomiejski był świątynią filialną zboru w Lubawie. W tym samym roku kościół otrzymał własnego proboszcza, a był nim Konstantin Wannovus, rektor Miejskiej Szkoły w Lubawie. Z czasem, w 1860 roku, dobudowano jeszcze wieżę, natomiast dwa lata później na ulicy Łąkowskiej (dzisiejsza ulica Grunwaldzka) pobudowano dom parafialny z zabudowaniami gospodarczymi.
W latach 1920-1939 domem zarządzał najpierw (do roku 1923) pastor Max Lechner, w 1930 pastor Mielke, potem pastor Ruffer. Ostatnim księdzem (pastorem) do 18 stycznia 1945 roku był dr Wagner, który przed ewakuacją odprawił mszę pogrzebową przesiedleńca niemieckiego z Besarabii — Friedricha Treichel. Dom parafialny przestał istnieć w chwili wejścia do Nowego Miasta Armii Czerwonej, której żołnierze spalili parafialne zabudowania.

Nowy, większy kościół


W pierwszych latach XX wieku parafia ewangelicka liczyła grubo ponad tysiąc osób i wierni nie mieścili się w małej, starej świątyni. Zapadła więc decyzja o budowie nowego, większego kościoła, którego zewnętrzny kształt i wygląd jest taki, jaki znamy obecnie, brakuje tylko małej wieżyczki zdemontowanej w latach 60. minionego wieku. Nowy kościół z bogatym wnętrzem został poświęcony w 1912 roku. Wówczas w nowomiejskiej parafii ewangelickiej prowadzona była dość żywa działalność. Funkcjonowała organizacja Gustav – Adolf Verein, chór kościelny, Stowarzyszenie Kobiet i szkółka dla małych dzieci, która zakończyła pracę w 1920 roku.

Koniec wojny, koniec parafii...


Świątynia przestała funkcjonować w 1945 roku, kiedy większość mieszkańców wyznania ewangelickiego uciekła przed armią radziecką.
2 lipca 1947 roku, na mocy decyzji Ministerstwa Administracji Publicznej kościół poewangelicki został wydzierżawiony Polsko-Katolickiemu Kościołowi Narodowemu. Grupa wyznawców tego kościoła składała się z czterech osób i ta parafia nigdy nie zdołała się rozwinąć oraz podjąć normalnej działalności. Od 1951 roku kościół o klasycystycznej architekturze niszczał, a w 1958 roku zapadła decyzja o przebudowie wnętrza i zaadaptowaniu go na nowoczesne kino „Harmonia”, które w ostatnich latach zaprzestało regularnej działalności.

Na podstawie materiałów Andrzeja Koreckiego, Krzysztofa Kliniewskiego, Edmunda Tessmera i własnych opracował Stanisław R. Ulatowski
Czekamy na Wasze zdjęcia i opisy pięknych zakątków regionu, kliknij tutaj, aby dodać swój artykuł lub skontaktuj się z nami pod adresem redakcja@ziemiachelminska.pl.
Zobacz w naszej bazie

Przewodnik lokalny

Komentarze (2) pokaż wszystkie komentarze w serwisie

Dodaj komentarz Odśwież

Zacznij od: najciekawszych najstarszych najnowszych

Dodawaj komentarze jako zarejestrowany użytkownik - zaloguj się lub wejdź przez FB

  1. Stańczyk #1735809 | 95.49.*.* 16 maj 2015 20:40

    Podpis pod dziewiątym zdjęciem ("widok tuż po II wojnie światowej") chyba zawiera błąd. Z treści artykułu wynika, że "... decyzja o budowie nowego, większego kościoła, którego zewnętrzny kształt i wygląd jest taki, jaki znamy obecnie, brakuje tylko małej wieżyczki zdemontowanej w latach 60. minionego wieku", a na fotografii widzimy kościół w wersji z poprzednią wieżą w kształcie wysmukłego ostrosłupa. Prawdopodobnie zdjęcie pochodzi więc jeszcze sprzed I wojny światowej. Chyba, że czegoś nie rozumiem?

    Ocena komentarza: warty uwagi (1) ! - + odpowiedz na ten komentarz pokaż odpowiedzi (1)